--%>

     Ngành chăn nuôi ở nước ta những năm gần đây đã và đang phát triển nhanh chóng về cả chất lượng và quy mô. Tuy nhiên, chăn nuôi hộ gia đình nhỏ lẻ cũng như tại các trại chăn nuôi lớn, việc xử lý mùi hôi chất thải và có thêm nguồn thức ăn đủ chất dinh dưỡng cho đàn vật nuôi là vấn đề người nông dân luôn trăn trở. Với kỹ thuật đơn giản, tiết kiệm chi phí, mô hình nuôi ruồi lính đen được đánh giá mang lại lợi ích thiết thực cho môi trường khi được sử dụng để xử lý chất thải hữu cơ từ các hoạt động sản xuất nong nghiệp, đảm bảo an toàn với vật nuôi và sức khỏe con người.

     Ruồi lính đen - Côn trùng có ích cho nhà nông

     Ruồi lính đen (Hermetia illucens), thuộc lớp côn trùng Hexapoda, tồn tại trong tự nhiên ở nhiều vùng nhiệt đới và á nhiệt đới, nơi có địa hình ẩm thấp, rậm rạp, nhiều cây cối. Chúng dễ nuôi, phát triển nhanh và đặc biệt ấu trùng đem lại giá trị kinh tế cao. Chưa có một loài động vật nào con người từng nuôi mà lại phát triển sinh khối nhanh như ruồi. Vòng đời ruồi lính đen kéo dài khoảng 40 ngày và chia thành 5 giai đoạn: Trứng, ấu trùng, tiền nhộng, nhộng và ruồi trưởng thành. Con trưởng thành sống khoảng 5 - 8 ngày, không ăn chỉ uống để tồn tại khi thành ruồi, sống dưới bóng cây.

     Trong toàn bộ quá trình sinh trưởng, ấu trùng là giai đoạn mang lại hiệu quả nhất vì có thành phần dinh dưỡng cao (43 - 51% protein, 15 - 18% chất béo, 2,8 - 6,2% canxi, 1 - 1,2% phốt pho... ), đảm bảo dinh dưỡng làm thức ăn chăn nuôi cho gà, vịt, heo. Nếu như 1 tấn nguyên liệu đầu vào chỉ thu được vài chục kg giun quế thì với phân lợn sẽ thu được 333 kg phân ấu trùng, 166 kg ấu trùng ruồi; từ phân gà thu được 316 kg phân ấu trùng, 141 kg ấu trùng ruồi; rau củ quả thu được 291 kg phân ấu trùng, 133 kg ấu trùng ruồi; phân bò thu được 450 kg phân ấu trùng, 116 kg ấu trùng ruồi. Đối với các loại nguyên liệu là phụ phẩm công nghiệp, 1 tấn bã đậu thu được 240 kg phân ấu trùng, 190 kg ấu trùng ruồi; bã bia thu được 210 kg phân ấu trùng, 170 kg ấu trùng ruồi. Ấu trùng ruồi lính đen cũng là thức ăn cho các loại thủy sản như: tôm, cua, cá, lươn, ếch... Ngoài ra, nguồn phụ phẩm sau khi xử lý bởi ấu trùng ruồi lính đen có thể dùng trực tiếp cho đất, giúp cải tạo đất, tăng năng suất cây trồng. Đặc biệt, ấu trùng của ruồi lính đen có thể giúp phân hủy hầu hết các loại rác hữu cơ trong chăn nuôi hay từ các nhà máy, xí nghiệp, siêu thị, đến tận hộ gia đình. Quá trình phân hủy phụ thuộc vào loại rác. Rác thải từ thức ăn thừa, rau, củ, quả… được phân hủy trong 10 - 12 giờ; với chất thải có thành phần cellulose cao như giấy vụn, rơm, lá chuối cần đến 10 - 15 ngày. Hay trong chăn nuôi, chỉ với 1 m2 ấu trùng có thể ăn 40 kg phân lợn tươi mỗi ngày. Đặc tính phàm ăn đã biến ấu trùng ruồi lính đen thành một trong những “chiến binh xử lý rác thải” hiệu quả nhất. Đây là một trong những phương pháp xử lý rác thải chi phí thấp, hiệu quả cao, thân thiện với môi trường đồng thời không phát thải bất kì chất gì ra môi trường. Bên cạnh đó, ruồi lính đen là thiên địch của nhiều loại côn trùng có hại, trong đó có ruồi nhà. Nuôi ruồi lính đen sẽ làm hạn chế sự có mặt của các côn trùng có hại xung quanh môi trường sống, đảm bảo sức khỏe cho con người cũng như cải thiện chất lượng môi trường xung quanh.

 

Các đại biểu tham quan trang trại nuôi ruồi lính đen của ông Nguyễn Văn Chí

 

     Cơ sở vật chất để phát triển loài này khá đơn giản gồm: Bể nuôi ấu trùng; Các khay nhựa, thùng xốp đựng kén; Lồng nuôi ruồi bố mẹ rộng chừng 12 m3 để phục vụ tái đàn. Thức ăn của ruồi lính đen rất đa dạng, chủ yếu là các loại rau, củ, quả hư hỏng, thức ăn thừa, các loại phế phẩm trong nông nghiệp như: xác đậu nành, cám gạo, các loại trái cây bỏ đi… Sau 12 -14 ngày kể từ khi trứng ruồi nở có thể cho thu hoạch ấu trùng ruồi lính đen. Trung bình cứ 100 gr trứng ruồi sẽ cho thu hoạch khoảng 300 kg ấu trùng.

     Trên thế giới, những năm gần đây, ngành sản xuất ấu trùng ruồi lính đen đang phát triển tăng vọt. Bản thân ruồi lính đen trưởng thành và ấu trùng của chúng đều không mang mầm bệnh, do vậy, chúng không truyền bệnh cho người và vật nuôi. Nhiều công ty tại Đức, Pháp, Mỹ, Nam Phi, Trung Quốc… đã lập nhà máy quy mô lớn sản xuất thức ăn chăn nuôi từ ấu trùng ruồi lính đen, đặc biệt Israel còn thử nghiệm sản xuất thức ăn cho người.

     Một số mô hình nuôi ruồi lính đen mang lại hiệu quả BVMT tại Việt Nam

     Tại Việt Nam, ruồi lính đen là loài côn trùng khá mới mẻ đối với các hộ chăn nuôi, những nghiên cứu về môi trường, khí hậu, mô hình chăn nuôi loài côn trùng này chưa được phát triển rộng rãi. Một số mô hình nuôi hiệu quả có thể kể đến mô hình của ông Nguyễn Văn Chí, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn Hà Nội hay Hợp tác xã (HTX) Hưng Điền.

     Sau khi đến các địa phương tìm hiểu thông tin, nghiên cứu, nhận thấy đây là mô hình tốt, giải pháp hữu hiệu khắc phục ô nhiễm môi trường trong nông nghiệp và hiệu quả kinh tế cao, ông Nguyễn Văn Chí, Chi cục trưởng Chi cục Phát triển nông thôn Hà Nội đã trình bày ý tưởng xây dựng mô hình thí điểm và được Sở NN&PTNT Hà Nội đặt hàng nghiên cứu đề tài khoa học cấp thành phố về nuôi ruồi lính đen. Để có nguồn con giống, ông Nguyễn Văn Chí đã đặt bẫy ngoài tự nhiên, dụ ruồi lính đen vào đẻ trứng. Sau khi thu được trứng ruồi, ông đưa về ấp, nuôi ấu trùng để phát triển đàn giống. Tại trang trại Sen Trì (xã Bình Yên, huyện Thạch Thất) - nơi đang thử nghiệm nuôi ruồi lính đen, ông đã thiết kế chuồng nuôi bằng lưới nhỏ, khép kín để ruồi không bay ra ngoài, có giá thể cho ruồi đẻ trứng.

     Hiện nay, trang trại Sen Trì mỗi ngày thu được từ 200 - 300 kg nhộng ruồi lính đen làm thức ăn cho lợn, gà. Lượng phân sau khi dùng nuôi ấu trùng sẽ chuyển thành phân bón hữu cơ phục vụ trồng rau, hoa ngay tại trang trại. Sau gần 2 năm nuôi thử nghiệm, năm 2018, Sở KH&CN Hà Nội đã nghiệm thu đề tài này. Theo Giám đốc Sở NN&PTNT Hà Nội Chu Phú Mỹ, Hà Nội có tổng đàn gia súc, gia cầm lớn với hơn 1,6 triệu con lợn, gần 30 triệu con gia cầm, lượng phân hang ngày thải ra môi trường hơn 9.000 tấn, nếu áp dụng tốt mô hình nuôi ruồi lính đen sẽ tạo ra thức ăn dinh dưỡng cho chăn nuôi và giúp xử lý ô nhiễm môi trường. Không chỉ trong chăn nuôi, mô hình này còn giúp xử lý chất thải từ các làng nghề chế biến thực phẩm như bã đậu, bã sắn... nên có nhiều điều kiện để phát triển. Từ kết quả nghiên cứu, ông Nguyễn Văn Chí cho biết, thời gian tới sẽ chuyển giao kỹ thuật nuôi ruồi lính đen cho nông dân Hà Nội để xử lý chất thải trong nông nghiệp; đồng thời tiếp tục nghiên cứu, ứng dụng công nghệ vào sản xuất để đưa ra sản phẩm nhộng ruồi lính đen chất lượng cao làm thức ăn phục vụ chăn nuôi.

     Ruồi lính đen cũng là vật nuôi được HTX Hưng Điền (xã Nhuận Đức, huyện Củ Chi, TP. Hồ Chí Minh) lựa chọn nhằm tạo ra phân bón và thức ăn chăn nuôi và quan trọng hơn là giúp giải quyết lượng lớn rác thải. Nhờ nắm vững được vòng đời của ruồi lính đen cũng như các kỹ thuật để nuôi ấu trùng, HTX có thể cung cấp cho khách hàng số lượng ruồi theo đúng yêu cầu. Mỗi ngày, HTX sản xuất hàng tấn ấu trùng làm nguồn thức ăn bổ dưỡng cho chim yến, thủy sản, gia súc, gia cầm với giá bán 20.000 đồng/kg. Riêng sản phẩm trứng ruồi lính đen bán với giá khá cao, khoảng 12 - 15 triệu đồng/kg. Không chỉ cung cấp sản phẩm ở thị trường trong nước, HTX còn phân phối giống, mua bán ruồi lính đen thương phẩm cho nhiều thị trường trong nước và ngoài nước. Các thành viên cũng tận dụng nguồn ấu trùng để phục vụ chăn nuôi với mục đích có thể tạo ra những sản phẩm chất lượng, gia tăng hiệu quả kinh tế. Ngày càng có nhiều cơ sở kinh doanh, người dân tìm đến học hỏi “bí quyết” chăn nuôi loại côn trùng “tiền tỷ” của HTX. Ngoài ra, các công ty, nhà máy chế biến, nhà máy xử lý chất thải phế phẩm nước ngoài cũng đang kết nối, hợp tác để tiêu thụ chất thải thực phẩm dư thừa.

     Có thể nói, ruồi lính đen là loài côn trùng hiện đang đem lại nguồn thu nhập ổn định cho những người nuôi trồng theo mô hình kinh tế kết hợp, đồng thời là giải pháp giúp xử lý rác thải hiệu quả, cung cấp nguồn dinh dưỡng làm thức ăn cho nghành chăn nuôi trồng trọt hữu cơ đảm bảo an toàn và chất lượng.

 

Lê Thị Phương

Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam

(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường, số 10/2020)

 

 

Thống kê

Lượt truy cập: 3269672