--%>

    Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), khoảng 70% các bệnh truyền nhiễm trong vòng 30 năm qua được lây truyền từ động vật sang người. Tiếp xúc giữa con người với động vật hoang dã (ĐVHD) là nguồn gốc của nhiều loại virus bao gồm HIV/AIDS, cúm gia cầm, SARS, Ebola, MERS... Hiện nay, thế giới đang phải gánh chịu những thiệt hại nặng nề do đại dịch Covid-19 gây ra, nhiều quốc gia đã tiêu tốn hàng nghìn tỷ đô để nỗ lực ứng phó với Covid-19 - dịch bệnh đã và đang đe dọa nghiêm trọng tới sức khỏe, tính mạng của hàng triệu người và gây tổn hại lớn đến nền kinh tế toàn cầu.

    Trong thời gian qua, Việt Nam đã có những nỗ lực đáng kể để ngăn chặn Covid-19 bùng phát nhưng đại dịch này vẫn gây ra những tổn thất lớn cho mọi mặt của đời sống xã hội. Ngoài những ảnh hưởng đến sức khỏe con người, dịch bệnh xảy ra đã khiến nhiều công ty, nhà máy và dịch vụ đóng cửa, thậm chí một số doanh nghiệp nhỏ lâm vào tình trạng phá sản, kéo theo nhiều người bị mất việc và tiêu hao các khoản tiền dự trữ. Quan trọng hơn, ngay cả khi được kiểm soát, Covid-19 chắc chắn sẽ không phải là dịch bệnh nguy hiểm cuối cùng có khả năng lây lan từ ĐVHD nếu con người không quyết tâm thay đổi cách thức ứng xử với thiên nhiên.

Một số nguồn có nguy cơ phát tán mầm bệnh từ ĐVHD

 

Các trang trại nuôi ĐVHD tiềm ẩn nguy cơ lây lan dịch bệnh

 

    Nhà hàng, quán ăn kinh doanh ĐVHD: Các địa điểm kinh doanh như nhà hàng, quán ăn có cung cấp món ăn từ ĐVHD không chỉ đem đến rủi ro cho khách hàng, mà còn cho cả những nhân viên tại đây dù họ có hay không trực tiếp tiêu thụ ĐVHD. Khu vực bếp - nơi làm thịt và chế biến ĐVHD thành món ăn, khu vực bảo quản thực phẩm và quá trình vận chuyển ĐVHD từ nguồn cung đến nơi tiêu thụ - hợp pháp hay bất hợp pháp đều là những nơi có nguy cơ lây lan dịch bệnh truyền nhiễm từ động vật rất cao.

    Cơ sở nuôi ĐVHD: Công tác quản lý các cơ sở nuôi ĐVHD vì mục đích thương mại hiện vẫn còn nhiều lỗ hổng, rất dễ trở thành nơi ủ bệnh. Đây là mối nguy cơ lây lan dịch bệnh lớn, đe dọa nghiêm trọng đến sức khỏe con người. Nghiêm trọng hơn, nhiều cơ sở nuôi thương mại ĐVHD thường nhập lậu ĐVHD có nguồn gốc từ tự nhiên, hợp pháp hóa tại cơ sở rồi đưa đi tiêu thụ trên thị trường. Những ĐVHD có nguồn gốc bất hợp pháp này nhiều khả năng là vật chủ, có thể mang mầm bệnh từ tự nhiên và lây lan sang con người, khiến các biện pháp đảm bảo an toàn, sức khỏe cho con người cần thực hiện trong hoạt động nuôi thương mại ĐVHD hợp pháp trở nên vô nghĩa.

    Khu vực chợ bán ĐVHD: Mặc dù quy mô và số lượng khó có thể so sánh với Trung Quốc, các chợ bán ĐVHD, chủ yếu là chim, bò sát, một số loài thú nhỏ vẫn tồn tại ở Việt Nam. Những khu chợ thường xuyên đông đúc người qua lại có nhiều nguy cơ trở thành nơi khởi nguồn của ổ dịch do có sự tiếp xúc trực tiếp giữa con người và ĐVHD.

    ĐVHD được nuôi làm cảnh: Nuôi ĐVHD làm cảnh hay thú cưng ngày càng phổ biến ở Việt Nam trong những năm gần đây. Việc mua bán và nuôi ĐVHD trong nhiều trường hợp không chỉ là bất hợp pháp, mà còn gia tăng rủi ro lây lan dịch bệnh từ ĐVHD sang con người. Một cá thể khỉ tưởng chừng như vô hại nhưng hoàn toàn có thể trở thành nguồn lây nhiễm cho một đại dịch nguy hiểm tiếp theo.

   Các hiệu thuốc y học cổ truyền và cơ sở bào chế dược liệu từ ĐVHD: Dược liệu được bào chế từ ĐVHD vẫn thường được kê đơn cho bệnh nhân. Quá trình bào chế thuốc đông y tiềm ẩn nhiều rủi ro lây lan dịch bệnh cho con người vì có sự tiếp xúc trực tiếp của con người với ĐVHD, từ khâu giết mổ, thu thập các bộ phận cơ thể đến bào chế để tạo ra thuốc dược liệu.

Một số biện pháp phòng ngừa mối đe dọa tiềm tàng

    Đối với chính quyền cấp Trung ương và cấp tỉnh: Chỉ đạo, hướng dẫn tất cả các cơ quan chức năng trực thuộc tích cực xử lý vi phạm về ĐVHD từ săn bắt, vận chuyển đến quảng cáo, buôn bán và tiêu thụ ĐVHD; Hoàn thiện quy định pháp luật, chính sách có liên quan để hạn chế, giảm thiểu tình trạng buôn bán trái phép ĐVHD, cũng như quản lý hiệu quả các cơ sở nuôi ĐVHD thương mại và phi thương mại. Đặc biệt, cần kiên quyết xóa bỏ, xử lý nghiêm tình trạng nhập lậu ĐVHD từ tự nhiên và hợp pháp hóa tại các cơ sở đã đăng ký; loại bỏ tận gốc tham nhũng trong hoạt động của đội ngũ các cơ quan nhà nước, nhất là các hành vi tham nhũng, tạo điều kiện cho tình trạng vận chuyển, chế biến, nhập lậu, buôn bán ĐVHD trái phép. Bên cạnh đó, phát triển sáng kiến, chương trình ​​nâng cao nhận thức, ý thức pháp luật để góp phần kêu gọi cộng đồng không tiêu thụ ĐVHD và các sản phẩm từ ĐVHD.

    Đối với các cơ quan thực thi pháp luật: Tăng cường thực thi pháp luật, sẵn sàng đóng cửa cơ sở kinh doanh như nhà hàng, chợ, hiệu thuốc y dược cổ truyền và các cơ sở khác nếu những cơ sở này buôn bán ĐVHD, sản phẩm từ ĐVHD trái phép. Hoạt động nuôi nhốt, tàng trữ trái phép ĐVHD hay sản phẩm của chúng cũng phải bị xử lý nghiêm theo pháp luật; Điều tra, bắt giữ, truy cứu trách nhiệm hình sự những đối tượng chuyên buôn bán ĐVHD lớn, những kẻ cầm đầu các đường dây tội phạm về ĐVHD; đóng cửa cơ sở nuôi thương mại, nhập lậu ĐVHD, đồng thời truy cứu trách nhiệm hình sự chủ cơ sở theo quy định của pháp luật. Ngoài ra, cần xóa bỏ tham nhũng trong hoạt động của các cơ quan thực thi pháp luật, liên quan đến việc cấp phép cho cơ sở nuôi ĐVHD, cũng như cấp giấy phép vận chuyển và giấy tờ khác phục vụ cho việc nhập lậu ĐVHD; ưu tiên và đẩy mạnh hiệu quả công tác phòng chống tội phạm về ĐVHD trên internet.

 

Đỗ Phương Liên

Trung tâm Giáo dục thiên nhiên

(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường số 10/2020)

Thống kê

Lượt truy cập: 3269717